Marathi Nibandh: मराठी निबंध, भाषण आणि निबंध लेखन

माझ्या शाळेचे नाव ज्ञानदीप विद्यालय आहे. ती आमच्या गावाच्या मध्यभागी, एका मोठ्या वडाच्या झाडाजवळ आहे. शाळेची इमारत दोन मजली असून तिला निळा आणि पांढरा रंग दिला आहे. शाळेसमोर मोठे मैदान आहे आणि कडेला फुलांची सुंदर बाग आहे.

आमच्या शाळेत पहिली ते दहावीचे वर्ग भरतात. प्रत्येक वर्गात भरपूर उजेड आणि हवा येते. शाळेत संगणक कक्ष, विज्ञान प्रयोगशाळा आणि एक छोटे ग्रंथालय आहे. ग्रंथालयात गोष्टींची, कवितांची आणि थोर व्यक्तींच्या चरित्रांची अनेक पुस्तके आहेत. मधल्या सुट्टीत मी तिथे बसून गोष्टीची पुस्तके वाचतो.

रोज सकाळी परिपाठाने शाळेचा दिवस सुरू होतो. आम्ही राष्ट्रगीत म्हणतो, प्रतिज्ञा घेतो आणि फळ्यावर लिहिलेला आजचा सुविचार वाचतो. आमचे शिक्षक खूप प्रेमळ आहेत. ते अवघड धडेही सोप्या उदाहरणांनी समजावून सांगतात. खेळाच्या तासाला आम्ही खो-खो आणि लंगडी खेळतो.

शाळेत स्वातंत्र्य दिन, प्रजासत्ताक दिन, बालदिन आणि वार्षिक स्नेहसंमेलन मोठ्या उत्साहात साजरे होतात. दरवर्षी आमची सहल जवळच्या किल्ल्यावर किंवा धरणावर जाते. आम्ही वर्ग आणि शाळेचा परिसर नेहमी स्वच्छ ठेवतो. माझी शाळा मला दुसऱ्या घरासारखी वाटते. मला माझ्या शाळेचा खूप अभिमान आहे.

घरात सगळ्यात आधी उठणारी आणि सगळ्यात शेवटी झोपणारी व्यक्ती म्हणजे माझी आई. तिचे नाव सुनीता आहे. ती दिसायला साधी आहे, पण तिचे मन खूप मोठे आहे. घरातील प्रत्येकाची काळजी ती आपुलकीने घेते.

आई रोज पहाटे उठून आमच्यासाठी गरम नाश्ता बनवते. माझ्या डब्यात ती कधी पोळी-भाजी, कधी पोहे तर कधी थालीपीठ देते. तिच्या हातच्या पुरणपोळीची चव कुणीही विसरू शकत नाही. घरकामासोबत ती आजी-आजोबांची औषधे, बाबांचा डबा आणि आमचा अभ्यास या सगळ्यावर लक्ष ठेवते.

माझी आई माझी पहिली शिक्षिका आहे. तिनेच मला पाटीवर अक्षरे गिरवायला शिकवले. संध्याकाळी ती माझा गृहपाठ तपासते आणि चुका प्रेमाने समजावून सांगते. मी आजारी पडलो की ती रात्रभर माझ्या उशाशी जागी बसते. परीक्षेच्या आधी ती मला धीर देते आणि म्हणते, 'प्रामाणिक प्रयत्न केले की यश नक्की मिळते.'

आई थोडी शिस्तप्रियही आहे. खोटे बोललेले तिला अजिबात आवडत नाही. ती आम्हाला मोठ्यांचा आदर करायला आणि गरजूंना मदत करायला शिकवते. 'स्वामी तिन्ही जगाचा, आईविना भिकारी' ही ओळ किती खरी आहे, हे मला आईकडे पाहून समजते. मोठा झाल्यावर मी माझ्या आईला खूप सुखात ठेवणार आहे.

मैदानावर एका दमात घुमणारा 'कबड्डी, कबड्डी' हा आवाज ऐकला की माझे मन आनंदाने नाचू लागते. कबड्डी हा माझा आवडता खेळ आहे. हा आपल्या देशाचा पारंपरिक खेळ असून गावोगावी तो उत्साहाने खेळला जातो. या खेळासाठी महागडे साहित्य लागत नाही. एक सपाट मैदान आणि खेळाडूंची जिद्द एवढेच पुरेसे असते.

कबड्डीत दोन संघ असतात आणि प्रत्येक संघाचे सात खेळाडू मैदानात उतरतात. एका संघाचा खेळाडू एकाच श्वासात 'कबड्डी' म्हणत विरुद्ध बाजूला चढाई करतो. तो प्रतिस्पर्ध्यांना स्पर्श करून सुखरूप परत आला तर त्याच्या संघाला गुण मिळतात. विरुद्ध संघाने त्याला पकडून ठेवले तर तो बाद होतो.

हा खेळ शरीराला चपळ आणि मजबूत बनवतो. श्वासावर नियंत्रण ठेवणे, पटकन निर्णय घेणे आणि संघासोबत काम करणे हे सर्व कबड्डी शिकवते. आमच्या शाळेच्या संघात मी चढाई करणारा खेळाडू आहे. मागच्या वर्षी आमच्या संघाने तालुका स्पर्धेत दुसरा क्रमांक मिळवला होता.

आता मोठ्या स्पर्धांमुळे कबड्डी शहरांमध्येही लोकप्रिय झाली आहे. रोज संध्याकाळी मी मित्रांसोबत तासभर सराव करतो. एक दिवस राज्याच्या संघातून खेळण्याचे माझे स्वप्न आहे.

एके काळी आमच्या गावातील नदीचे पाणी इतके स्वच्छ होते की तळाचे दगड दिसायचे. आज त्याच नदीत प्लास्टिकच्या पिशव्या, कचरा आणि फेस तरंगताना दिसतो. हवा, पाणी आणि जमीन यांच्यात घातक पदार्थ मिसळून त्यांचा दर्जा खालावणे म्हणजे प्रदूषण. ही समस्या आता फक्त शहरांची राहिलेली नाही, तर खेड्यांपर्यंत पोहोचली आहे.

प्रदूषणाचे मुख्य प्रकार चार आहेत. वाहनांचा धूर, कारखान्यांच्या चिमण्या आणि उघड्यावर कचरा जाळणे यांमुळे हवा दूषित होते. कारखान्यांचे सांडपाणी आणि गटारांचे पाणी नद्यांमध्ये सोडल्याने जलप्रदूषण होते. रासायनिक खतांचा अतिवापर आणि प्लास्टिकचा कचरा यांमुळे जमिनीचा कस कमी होतो. हॉर्न, लाऊडस्पीकर आणि बांधकामाचा गोंगाट यांमुळे ध्वनिप्रदूषण वाढते.

या प्रदूषणाचे परिणाम गंभीर आहेत. दमा, खोकला, डोळ्यांची जळजळ आणि पोटाचे आजार वाढत आहेत. दूषित पाण्यामुळे मासे आणि इतर जलचर मरतात. शहरांमध्ये चिमण्यांसारखे पक्षी दिसेनासे झाले आहेत. पृथ्वीचे तापमान वाढत असल्याने पाऊसही अनियमित झाला आहे आणि त्याचा मोठा फटका शेतकऱ्यांना बसतो.

ही समस्या सोडवण्यासाठी सरकारसोबत प्रत्येक नागरिकाने पुढाकार घेतला पाहिजे. जवळच्या ठिकाणी चालत किंवा सायकलने जावे. बस आणि रेल्वेसारख्या सार्वजनिक वाहनांचा वापर वाढवावा. बाजारात जाताना कापडी पिशवी सोबत ठेवावी. ओला आणि सुका कचरा वेगळा करावा. घराभोवती, शाळेत आणि रस्त्याच्या कडेला झाडे लावून ती जगवावीत. सणांमध्ये फटाके आणि मोठ्या आवाजातील संगीत टाळावे.

निसर्ग आपल्याला हवा, पाणी आणि अन्न काहीही न मागता देतो. त्याची काळजी घेणे हे आपले कर्तव्य आहे. आपण आजच जागे झालो नाही, तर पुढच्या पिढीला शुद्ध श्वासही मिळणार नाही. 'स्वच्छ पर्यावरण, निरोगी जीवन' हा मंत्र आपण सर्वांनी आचरणात आणला पाहिजे.

आश्विन महिना संपत आला की हवेत गारवा जाणवू लागतो आणि घराघरात दिवाळीची लगबग सुरू होते. दिवाळी हा दिव्यांचा सण आहे. अंधारावर प्रकाशाचा आणि वाईटावर चांगल्याचा विजय असा या सणाचा अर्थ सांगितला जातो. महाराष्ट्रात हा सण पाच ते सहा दिवस मोठ्या आनंदाने साजरा होतो.

दिवाळीच्या आधी आठवडाभर घराची साफसफाई आणि रंगरंगोटी होते. आई आणि आजी मिळून फराळ बनवतात. चकली, करंजी, बेसनाचे लाडू, शंकरपाळे, चिवडा आणि अनारसे यांचा सुगंध घरभर दरवळतो. मी आणि माझे मित्र अंगणात माती आणि दगडांनी किल्ला बनवतो आणि त्यावर मावळ्यांची छोटी खेळणी मांडतो.

वसुबारसेपासून दिवाळीची सुरुवात होते. या दिवशी गाय आणि वासराची पूजा केली जाते. नरक चतुर्दशीला पहाटे उठून उटणे लावून अभ्यंगस्नान केले जाते. त्यानंतर नवे कपडे घालून सगळे एकत्र फराळ करतात. अमावास्येच्या दिवशी घरोघरी पूजा होते आणि व्यापारी नव्या हिशोबाच्या वह्या सुरू करतात. पाडव्याला नव्या कामाची सुरुवात शुभ मानली जाते. भाऊबीजेला बहीण भावाला ओवाळते आणि भाऊ तिला भेट देतो.

संध्याकाळी दारात रंगीत रांगोळी काढली जाते, पणत्या लावल्या जातात आणि आकाशकंदील उजळतात. नातेवाईक एकमेकांच्या घरी जातात आणि फराळाची देवाणघेवाण करतात. मात्र फटाक्यांमुळे धूर आणि आवाज वाढतो, तसेच प्राणी आणि पक्षी घाबरतात. म्हणून आमच्या घरात आम्ही फटाके न फोडता दिवे आणि रांगोळीने दिवाळी साजरी करतो.

दिवाळी आपल्याला एकत्र येण्याचा, आनंद वाटण्याचा आणि मनातील अंधार दूर करण्याचा संदेश देते. म्हणूनच तिला सणांची राणी म्हणतात.

जून महिना आला की आकाशात काळे ढग जमू लागतात. उन्हाने तापलेल्या जमिनीवर पावसाचे पहिले थेंब पडतात आणि मातीचा सुगंध सगळीकडे पसरतो. उन्हाळ्याच्या झळांनंतर येणारा पावसाळा मला सर्वात जास्त आवडतो. 'ये रे ये रे पावसा' हे गाणे म्हणत लहान मुले अंगणात नाचू लागतात.

पावसाळ्यात सगळीकडे हिरवळ पसरते. डोंगरांवरून पांढरे शुभ्र धबधबे कोसळतात. नद्या, तलाव आणि विहिरी पाण्याने भरून जातात. झाडांना नवी पालवी फुटते. मोर पिसारा फुलवून नाचतात आणि रात्री बेडकांचे डराँव डराँव ऐकू येते.

शेतकऱ्यांसाठी पावसाळा खूप महत्त्वाचा असतो. पाऊस वेळेवर आला की शेतात भात, बाजरी, सोयाबीन आणि कापूस यांची पेरणी सुरू होते. याच पावसाचे पाणी धरणांत साठवले जाते आणि वर्षभर पिण्यासाठी व शेतीसाठी वापरले जाते.

पावसाळ्यात काही अडचणीही येतात. रस्त्यांवर खड्डे पडतात, चिखल होतो आणि कधी कधी पूरही येतो. साचलेल्या पाण्यात डास वाढतात आणि आजार पसरतात. म्हणून घराभोवती पाणी साचू देऊ नये आणि उकळून गार केलेले पाणी प्यावे.

गरम भजी, वाफाळलेला चहा आणि खिडकीतून दिसणारा रिमझिम पाऊस यांची मजा काही औरच असते. पावसाळा म्हणजे निसर्गाने आपल्याला दिलेली सुंदर भेट आहे.